قرآن و زن


Amina Wadud

الف- بسیاری از علاقمندان به مسائل فمینیسم اسلامی نام آمنه ودود را از بابت اقدام جسورانه‌اش درامامت نماز جمعه در امریکا شنیده‌اند. در ۱۸ مارچ ۲۰۰۵ او امامت نماز جمعه‌ای با حضور ۶۰ زن و ۴۰ مرد را که بدون تفکیک جنسیتی در صفوف نماز ایستاده بودند به عهده گرفت که البته با مخالفت‌هایی هم روبرو شد.

آمنه ودود (Amina Wadud) در سال ۱۹۵۲ در خانواده‌ای از آمریکایی‌های آفریقایی تبار در آمریکا به دنیا آمد. پدرش مسیحی بود، او در ۱۹۷۲ مسلمان شد و دو سال بعد نام خود را از مری تسلی به آمنه ودود تغییر داد. در رشته‌های مطالعات خاورمیانه، ادبیات عرب و مطالعات اسلامی تحصیل کرده و در مالزی، آمریکا و اندونزی استاد دانشگاه بوده است.

کتاب زن و قرآن؛ بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن در اصل رساله دکتری او بوده  که در سال ۱۳۹۱ توسط انتشارات حکمت و با ترجمه خانم‌ها اعظم پویا و معصومه آگاهی منتشر شده است.

ب- او در این کتاب تفسیر خاص خودش از مسئله جنسیت در اسلام را ادائه می‌کند و معتقد است ناکامی در فهمِ تفاوت کاربردهای خاص در قرآن و کاربردهای عام آن است که به اختلاف آرا درباره جهانبینی کلی قرآنی منجر شده است. او به اهمیت قرائت شخصی و فشار بافتار مفسر و متن پیشین بر او اشاره می‌کند و معتقد است مفسران تلقی خود درباره زن را به قرآن تحمیل کرده‌اند.

ودود در ابتدای کتاب درمورد روش تفسیری هرمنوتیکی که شخصن به کار بسته است اینگونه توضیح می‌دهد:

 «تمام آیاتی که اشاره‌ای به زنان، به تنهایی یا به همراه مردان، دارند با روش سنتی» تفسیر قرآن به قرآن «تحلیل شده‌اند اما من واژگان خاص این روش را بسط داده‌ام و هر آیه را: ۱) در سیاق خود آیه؛ ۲) در سیاق آیات هم موضوع با آن آیه؛ ۳) در پرتو ساختار زبانی و دستور زبانی مشابه در آیات دیگر؛ ۴) در پرتو اصول قاطع قرآنی؛ و ۵) در چهارچوب بافت جهانبینی قرآنی تحلیل کرده‌ام».

ج- او می‌گوید تمام آیات قرآن در مقطع زمانی خاصی در تاریخ و در چهارچوب اوضاع و شرایط بیان شده‌اند. هرچند پیام به آن زمان یا آن اوضاع تاریخی محدود نمی‌شود، ولی خواننده باید دلالت بیانات قرآنی را در محدوده زمانی که در آن بیان شده بفهمد تا معنای آن را دریابد. تاکید می‌کند که هر بافت اجتماعی باید اصول مبنایی و تغییر ناپذیر متن را بفهمد و سپس آن‌ها را در موقعیت منحصر به فرد خود به مرحله عمل درآورد. پس «هیچ تفسیری از قرآن را هرگز نمی‌توان تفسیر نهایی دانست».

به نظر ودود قرآن به سبب ادعایش مبنی بر اینکه برای تمامی کسانی که ایمان آورده‌اند سودمند است باید به اندازه کافی انعطاف پذیر باشد تا بتواند با اوضاع و احوال مختلف فرهنگی سازگاری پیدا کند و دقیقن همینگونه هم هست. دردسر آنجا آغاز می‌شود که تمایل داشته باشیم تفاسیر را به جای اینکه به نویسندگانی که به آن‌ها معتقد بودند نسبت دهیم، به خود قرآن نسبت دهیم. او به پیروی از استادش فضل الرحمان، فرآیند تفسیر را «شامل حرکت از موقعیت فعلی به زمان نزول و رجوع دوباره به زمان حاضر» می‌داند.

د- ودود با باور به اینکه واژه‌ها یک معنای اصلی دارند که می‌توان از آن واژه به تنهایی فهمید- و یک معنای نسبی- که معنای ضمنی است و از بافتی که واژه در آن به کار رفته است گرفته می‌شود دست به تفسیر قرآن و مسئله جنسیت در قرآن می‌زند، و با این اعتقاد که هر واژه باید در چارچوب بافتاری خود فهمیده شود، به بررسی دقیق چالش برانگیز‌ترین مباحث جنسیتی در قرآن می‌پردازد. در کتاب قرآن و زن او موضوعاتی نظیر آفرینش حوا و آدم، مسئله حجاب و تبرج، آخرت و پاداش اخروی، بهشت و مصاحبان بهشتی (یا‌‌ همان حورالعین)، نقش‌های متنوع زنان در داستانهای قرآن و کلیشه‌های جنسیتی، ازدواج و اطاعت از شوهر، طلاق و حق طلاق، نشوز، الرجال قوامون علی النسا، ارث، تعدد زوجات، شهادت، نگهداری کودکان و… را مورد بررسی موشکافانه قرار داده است. او با‌‌ همان روشی که در ابتدا اشاره شد، آیات مربوط به این موضوعات را در زمینه و زمانه خود و در مقایسه با ساختار کلی قرآن مورد مطالعه قرار می‌دهد و با احاطه‌ای که به زبان عربی و تفاسیر مختلف قرآن دارد، ثابت می‌کند باورهای رایج درباره این مسائل تا چه اندازه اشتباه و‌گاه خلاف پیام انسانی، برابریخواه و مساوات طلب خود قرآن است.

 ه- «متن برای ساکنان دنیا نازل شده، در زمانی که ساکن دنیا بوده‌اند، و ما همگی زمانی متن را می‌خوانیم و بررسی می‌کنیم که در دنیا هستیم. به این ترتیب حیات زمینی ما برداشت‌های ما از متن را تغییر می‌دهد، و متقابلاً متن قابلیت تغییر دادن آن را دارد».

مطالب مرتبط

فاطمه مرنیسی

لیلا احمد

نیاکان ما

فمینیسم اسلامی

Advertisements

2 دیدگاه »

  1. […] نقد:الف- بسیاری از علاقمندان به مسائل فمینیسم اسلامی نام آمنه ودود را از بابت اقدام جسورانه‌اش درامامت نماز جمعه در امریکا شنیده‌اند. در ۱۸ مارچ ۲۰۰۵ او امامت نماز جمعه‌ای با حضور ۶۰ زن و ۴۰ مرد را که بدون تفکیک جنسیتی در صفوف نماز ایستاده بودند به عهده گرفت که البته با مخالفت‌هایی هم روبرو شد. […]

  2. خانم نصر، مجموعه ای زا کتابهایی که چندیست خریده ام و هنوز نخوانده ام را شرح و گزارش دادید.قرآن و زن، نیاکان ما، … این از بابت مقدمه ای شدن بر خواندنشان، برایم بسیار مفید است.خصوصا با قلم و نظر مبسوط شما. اما رویکردی که آمنه ودود و مسیری که در این طریق پیموده و مدعی شده، یعنی اثبات بدفهمی و کژاندیشی کهن در رابطه با جایگه زن در متن مقدسی مثل قرآن، از ابتدا تاکنون، کمی دلهره برانگیز و عمدتا خطارفته است. یعنی کساین که پیشتر از او این مسیر را رفته اند، عمدتا آمده اند دفاع کنند، ولی از باب مغالطه و لاپوشانی و جرح و تعدیل های عامدانه، نتایج خوب و قابل قبولی را ارائه نکرده اند. برایم حتما جالب خواهد بود که ببینیم آمنه ودود، یان راه چندین بار رفته را، چگونه گذرانده است. آیا نتیجه از پیش گرفته شده ای را به متن تحمیل نکرده و رویکرد و قرائن مدللی را ارائه کرده است. امیدوارم از نظر من، راه رفته ودود، در اثبات برابری خواهی و مساوات طلبی قرآن، موجه و همه جانبه باشد.

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s