انسانیت خود، کرامت است*


دیشب در برنامه تلویزیونی «صرفاً جهت اطلاع»، که در  بخش‌هایی از خبر تلویزیون جمهوری اسلامی پخش می‌شود، بخشی بود با عنوان «منوچ و سنگال» که با اشاره به برکناری منوچهر متکی، وزیر امور خارجه وقت کشور، توسط محمود احمدی‌نژاد، ریاست جمهوری وقت کشور، خبر داد که آقای متکی می‌خواهد کتابی در این زمینه بنویسد. این برنامه که ظاهرن با آقای متکی خرده‌حساب های شخصی دارد، در خبر خود از منوچهر متکی با عنوان «منوچ»، از محمود احمدی‌نژاد با عنوان «محمود» و از این برکناری با لفظ «کله کردن» یاد کرد.

الف- گلاور در انسانیت** یکی از منابع رفتار اخلاقی را گرایش روانی انسان به رفتار محترمانه با دیگران می‌داند. من در صحت این ادعا همانقدر تردید دارم که در صحت نخستین ادعای ارسطو در متافیزیک: «همه انسان‌ها در سرشت خود جویای دانستن‌اند»…. البته کتاب در ادامه توضیح داده که احترام به کرامت دیگران، نماد جایگاه اخلاقی فرد است و «میل وافر» بسیاری از افراد به احترام به دیگران ( یا برخی دیگران) ناشی از عوامل مختلفی می‌تواند باشد که الزامن به جهت نفس انسان بودن کسی، آنچنان که کانت معتقد بود، نیست.

با این حال گلاور احترام به دیگران را از جمله واکنش‌های روانی می‌داند که با رشد و ترویج آن در افراد می‌توان اخلاق و انسانیت را رواج داد. از نگاه او، این احساس احترام در کنار سایر عواملی که نام می‌برد، رگهای خون‌رسان و تغذیه کننده «انسانیت» هستند.

ب- هرچقدر در ادعای نخست نویسنده شک دارم، در ادعای دیگرش تردیدی ندارم که اشاره می‌کند: «تمایل ما به ابراز این احترام، و نفرت از تحقیر دیگران، سد قدرتمندی دربرابر وحشیگری است». او در ادامه اشاره می‌کند که چگونه دولت‌های خشونت طلب در نخستین گام حس عزت و احترام نسبت به یک ملت (مثلن انگلیس‌ها با تحقیر هندی‌ها) یا یک گروه (مثلن یهودی‌ها) یا یک فرد محترم (نیازی به مثال نیست) را در متخاصمان و افکار عمومی می‌کُشند و کرامت انسانی را که به نحو معمول سپر محافظ انسان‌ها در برابر یکدیگر است از میان می‌برند. در نوشته‌های پیش‌تر به این ادعای فمینیست‌ها هم اشاره کرده بودم که آنچه در جنگ و خشونت رخ می‌دهد، تن-زدایی از تک تک انسانهایی است که قربانی اعمال غیرمنصفانه وحشیانه خواهند شد. لگدمال کردن حیثیت افراد، ملت‌ها و گروه‌ها نخستین گام برای توجیه خشونت است. هم فمینیست‌ها و هم گلاور به شدت بر این موضوع تاکید دارند که تفکیک میان «ما» و «آن‌ها» نخستین گام برای ترویج خشونت و ایجاد قساوت در آدمیان نسبت به یکدیگر است چراکه میان تحقیر و قساوت پیوند عمیقی وجود دارد. حتی خود ما هم زمانی‌که می‌خواهیم علیه کسی خشونتی اعم از فیزیکی، کلامی یا روانی انجام دهیم ابتدا او را تحقیر می‌کنیم مبادا وجدان آزارمان دهد: زن‌ها، مهاجران افغان، روستازادگان، فقرا…

ج- درست است که رفتار صدا و سیمای ما برای ما تازگی ندارد اما بی‌تفاوتی را توجیه نمی‌کند. از سال هشتاد و هشت تا همین روز‌ها که در تدارک گرامیداشت نهم دی هستن،د روند تحقیر و توهین به مخالفانِ در بند و حصرِ بدون تریبون، که از‌‌ همان اول جز مشتی «بزغاله و گوساله» نبودند، ادامه دارد؛ ولی این سبک تحقیر و توهین به فردی که بنا به تایید همین رسانه با رای شگفت آوری منتخب جمهور مردم شناخته شد جدن سوال برانگیز است. گرچه همه ما به یاد داریم بعد از اتمام دوران ریاست جمهوری آقای خاتمی هم، همین دولت آقای احمدی‌نژاد و در کنار آن صدا و سیمای ملی، دولت بدون تریبون آقای خاتمی را آماج انواع حملات و انتقادات قرار دادند و تاختند و جولان دادند (سنت غیرشرافتمندانه‌ای که تا حدود زیادی دولت آقای روحانی هم به آن مشغول است) ولی تحقیر افراد حقیقی که تا زمانی نه چندان دور جز بلندپایه‌ترین مقامات یک کشور بوده‌اند خبر از حقارت آدمهایی می‌دهد که تمام قدرت رسانه‌ای یک کشور را قبضه کرده‌اند و به عاقبت خیلی خیلی نزدیک آنچه می‌کنند نمی‌اندیشند. رواج تحقیر و تلاش برای سرکوب کردن واکنش‌های انسانی نسبت به هر فرد یا گروهی با استفاده از قدرت رسانه تکصدایی و تلاش برای همراه کردن توده با آن، انسانیت، اعتماد، شرافت و در یک کلام اخلاق جامعه مخاطبانش را نشانه گرفته.

 

توضیح

*جمله از کانت است.

 ** اشاره به کتاب انسانیت: تاریخ اخلاقی سده بیستم، جاناتان گلاور، ترجمه افشین خاکباز، آگه، ۱۲۹۲.

***در زمان نوشتن این یادداشت هنوز قسمت اخیر برنامه بر روی آرشیو قرار نگرفته بود، ولی آرشیو برنامه را از اینجا میتوانید دنبال کنید.

مطالب مرتبط

مادرنخور غم، نگیر ماتم

Advertisements

3 دیدگاه »

  1. رضا مهرانی said

    سلام
    کرامت انسانی از یک نگاه ویژه..خیلی جالب بود..اما اینجا همان سوال همیشگی مطرح می شود: «چه باید کرد؟».پاسخ فمینیست های فلسفه دان به این سوال ,با توجه به ساختار انتصابی نهادهای مذکور چیست؟

    • سلام
      احتمالن پاسخشان این است که هریک از ما به کرامت ذاتی دیگر انسانها احترام بگذاریم، حرمت گذاشتن را به کودکانمان یاد بدهیم و در برابر حرمت شکنی های این گونه در جامعه، رسانه، شبکه های اجتماعی و… خواه علیه ما باشد یا له ما، واکنش نشان دهیم.

  2. نهال said

    بسیار جالب بود. من مدتی است مطالب شما را می خوانم و همیشه استفاده می کنم. متشکر.

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s