مادر نخورغم، نگیر ماتم*


در نگاه به چهره هر سرباز مرده، دو مرگ خواهی دید: مرگ مرد و مرگ زنی که او را به دنیا آورده است…

قربانیان حمله هوایی عراق به یک مدرسه پسرانه در بروجرد

الف- ادبیات حماسی را خطوط جنسیتی پررنگی نقش زده است. ارزش‌های مذکر و حضورِ در حاشیه زن‌ها. در فرهنگ مبارزه، خشونت، کشتار، رشادت، شهادت و قربانی شدن حاشیه‌های باریکی برای زن‌ها در نظر گرفته شده است. گاهی به عنوان بهانه و گاهی بهای جنگ، گاهی مشوق، گاهی فرمانده مکار در سایه، گاهی معترض، گاهی قربانی و… سهم زن در فیلم‌ها، عکس‌ها، نمایشنامه‌ها و نوشته‌های جنگی شاید نیرنگبازی پس پرده، شاید قرآن و آب باشد پی جوانی درحال عزیمت، شاید خیال زیبایی باشد در حال بافتن شال‌گردن در فضایی گرم و امن، شاید صدای یک نامه، شاید گریه یک بچه از پشت خط تلفن، شاید شیون باشد یا شاید خمیدگی چادر به سری باشد با عکسی در دست، منتظر در ایستگاهی رفته. هیوا، محبوبه، کیمیا، مینو، شیدا… همه در حاشیه‌اند، حتی اگر متن قصه را پر کرده باشند. اگر آن عفریته پرده نشینِ جنگ افروز نباشد، اغلب  معصومانه یا ابلهانه، نمی‌تواند معنای جنگی که مرد به پا می‌کند و همزمان از ایجاد آن به پا می‌شود را بفهمد. او حاشیه‌های ریخت و پاش جنگ را جارو می‌کند، منتظر است، دردمندانه درجستجوی غذا برای زنده نگاه داشتن کودک است، برجنازه فرزندش زار می‌زند، از نجات یافتگان مراقبت می‌کند، با بغض فروخورده سعی می‌کند خانه‌اش را باز بسازد… و نمی‌فهمد این‌همه برای چیست که به قول وولف در سه گینی «به عنوان یک زن، من هیچ کشوری ندارم، به عنوان یک زن من هیچ کشوری نمی‌خواهم، کشور من تمامی دنیاست».

ب- اینطور مشهور است که مردان را جنگاور و منادی جنگ بدانند و زنان را پیامبران صلح. اما آیا در جهان واقع چنین است؟ حقیقت این است که بسیاری از مردان با جنگ موافق نیستند و حتی مجبور به حضور درآن می‌شوند. به‌علاوه آیا زن‌ها در جنگ‌ها شرکت نمی‌کنند؟ از بروز جنگ هیجان زده نمی‌شوند؟ فرزندان، همسران، عشاق، برادران و پدران خود را برای حضور در جنگ تشجیع نمی‌کنند؟ از آن‌ها قهرمان نمی‌سازند و به خود/آن‌ها در جنگ افتخار نمی‌کنند؟ آیا آن‌ها یکسره مبرا از خشونت و جنگ هستند؟ سارا رادیک صاحبِ نظریه مادرانه اندیشیدن می‌گوید: «هیچ ویژگی ذاتی و ژنتیکی یا اتفاق تاریخی وجود ندارد که به ما نشان بدهد، زن‌ها در صورت تمایل، یا احساس وظیفه، نمی‌توانند دست به کشتار و قتل عام بزنند.» جنگ برای زنان هم هیجان انگیز است. اگرچه جنگ طلبی را مشخصن جز ویژگی‌های مردانه طبقه بندی کرده‌اند اما همیشه زن‌هایی هم جنگ‌ها را حمایت کرده‌اند، در جنگ شرکت کرده‌اند و به جنگجویان کمک رسانده‌اند. آن‌ها سربازان مجروح را در‌‌ همان پتوهایی پیچیده‌اند که زمانی طفلان خردسالشان را…

ج- رادیک از همگان دعوت می‌کند که مادرانه به پدیده جنگ بنگرند. نه چون مادر هستند و نه چون حتی یک زنند بلکه به عنوان یک انسان از دریچه چشم یک مادر به انسان و حیات او بنگرند. به ماهیت پلید جنگ که لابه‌لای کلمه‌های تن زدایی شده و انتزاعی مانند «دشمن»، «متحد»،«خسارت‌های ناخواسته» و… گم شده است، گویی دشمن چیزی جدای از تمامی  این تن‌های انسانی است و هدف این حمله‌های هوایی و زمینی و گلوله‌های کوچک و بزرگ چیزی جدای از گوشت و پوست انسان هاست. به طور خاص «به عنوان یک زن نمی‌توان گفت که بدن انسان بی‌ارزش است» که زن، خود به این بدن حیات می‌بخشد و  از آن مراقبت می‌کند تا ببالد. «مادری با تولد و زندگی-بخشی آغاز می‌شود در حالیکه ارتش با توجیه سازمان یافته و مرگ‌های تعمدی. مادر از بدن کودک حفاظت می‌کند، جسم او را پرورش می‌دهد و وجدان او را آگاه می‌کند در حالیکه ارتش به او می‌آموزد چگونه خود را از مخمصه‌ای که خود ارتش او را در آن انداخته نجات دهد و تن و روح و آگاهی او را تعمدن به مخاطره می‌اندازد. مادر از کودکی که در خطر است حفاظت می‌کند و ارتش کودکی را که توسط مادر نجات یافته است به خطر می‌اندازد».

د- رادیک امیدوار است که بتوان اندیشه مادرانه را به سپهر عمومی وارد کرد تا مردان و زنان یکسان و مادرانه به امور بنگرند. قادر باشند معنای جنگ را به نحوی انضمامی و نه انتزاعی بفهمند. برای اندیشه مادرانه جنگ در باره این نیست که چه کسی و چرا پیروز است بلکه جنگ به معنای به مخاطره انداختن جان فرزندانی است که کسانی سالهای زیادی از عمر خود را صرف محافظت، نگهداری و تربیت آن‌ها کرده‌اند. کسب و کار جنگ مرگ است، توقف زندگی است، باختن ارزشمند‌ترین داشته‌های یک انسان است.

پ.ن: رادیک برای نشان دادن رشد و پختگی آنچه اندیشیدن مادرانه می نامد، به طور خاص از زندگی و آثار کته کلویتس مثال می آورد. هنرمندی که فرزند جوان خود را با گل و نسخه ای از کتاب فاوست به شرکت در جنگ تشویق کرد و پس از کشته شدن او در جنگ تحولی عمیق در اندیشه و آثارش در مواجهه با جنگ ایجاد شد.

برای اطلاعات بیشتر نک

*عنوان نوشته از اینجاست.

(Sarah Ruddick, “Mothers and Men’s Wars” chapter 6 of  Maternal Thinking, Towards a Politics of Peace (1989

کته کولویتس، هنری که فریاد زد:«نه»!

مطالب مرتبط

هاجر

Advertisements

5 دیدگاه »

  1. مهران نوری said

    بابام زمان درگیریهای بعد از انتخابات می گفت سبزها پدر مادر دارن اونا هم دارند .

  2. Rasoul said

    آيا بدليل اينكه معدودي زنان به اندازه يا بيشتر از مردان قدرت بدني دارند، يا معدودي مردان به اندازه يا كمتر از زنان قدرت بدني دارند، نتيجه مي شود كه «مردان از زنان قدرت بدني بيشتري دارند» غلط است؟

    • اگر درست منظور شما را متوجه شده باشم باید بگویم مسئله مشارکت در جنگ- و نه شاید جنگ افروزی- منحصر به «معدودی» از زنان نبوده و این روزها بیشتر نیست. ضمن اینکه هیچگاه شرایط تاریخی به نحوی نبوده است که سیاستهای میان دول در دست زنان باشد تا ببینیم نحوه مواجهه آنها با منازعات چگونه خواهد بود. پس به گمانم نمیشود- فارغ از همه مفاهیم فرهنگی/ادبی/ سنتی- به سادگی در باره غلط یا درست بودن اینکه » زن ها کمتر از مردها جنگ طلب هستند» قضاوت کرد. و باز اگر با فهم من از پرسش شما هم عقیده هم باشیم خیال نمیکنم خدشه ای به ایده رادیک درباب نگرش مادرانه به جنگ وارد آید. (هر چند او احتمالن برپایه برخی ملاحظات نظری اصرار دارد از ذاتگرایی دوری کند.)

  3. صورتی said

    مادر دو عموی شهیدم سال ها بعد رفته بود کربلا. بعد که برگشت خیلی عصبانی بود! می گفت زنی آن جا خودش را می زد و گریه می کرد و به عربی می گفت: انا ام الشهید!
    نگاه مادرانه اتفاقن نگاه بسیار متخاصمی به فرزند دیگری ست!جوجه ی غریبه ای را زیر پای مرغی بینداز و تماشا کن چه بلایی بر سرش خواهد آورد! هر بلندی عشقی، دره ی نفرتی هم کنارش می زاید.

    • صورتی جان، آنچه باعث شد پی نوشت را اضافه کنم دقیقن اشاره به همین نکته بود که اخلاقیات فمینیستی اعم از اینکه به اخلاق مراقبت یا مادرانه اندیشیدن اشاره داشته باشند معتقد نیستند «هر مادری» اینطور است. آنها درباره جوامع انسانی حرف می زنند(نه رفتارهای غریزی و نه مرغها) و در جستجوی یک «چشم انداز مادرانه» به دنیا و رویکری مراقب/تیمارگر در اخلاقیاتند که رشد یافته، پالوده شده و هوشمندانه است. هم در رویکردی تیمارگرانه و هم در رویکرد مادرانه از شرایط و ضوابطی سخن میگویند که انتخابهای ما را هدایت خواهد کرد و ما را به لحاظ اخلاقی رشد خواهد داد و چه مادر باشی چه نباشی برای رسیدن به آن باید تلاش/ مداقه/ گذشت/مطالعه/مراقبه کنی.

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s