درباره مقام معلم


معلمی از جهات گوناگون شغلی یگانه است. معلمی با خودش خلقیات گریزناپذیری همراه دارد که معلمان را در هر جمعی قابل تشخیص می‌کند. شغلی است که با شدت فراوان در روح و جان آدمیزاد رسوخ می‌کند و ویژگی های منحصر به فردی همراه دارد. برای دانش آموز جماعت تشخیص معلم در میان یک میلیون آدم غیرِ معلم کار ساده‌ای است.

الف– معلمی فی نفسه آدمی را در وضع دشواری قرار می‌دهد: یک «من» در مقابل «دیگران» با شکافی عمیق در میان. من این سو و بقیه آن سو، ما آن سو و او این سو. من دانا در مقابل دیگران نادان. قرار است چیزی از جنس آگاهی در این میان رد و بدل شود. معلم فردِ برترِ جمع است و این به او قدرت می‌دهد. ضمن اینکه خرد جمعی و نظام آموزشی هم اغلب حق را به جانب او می‌داند. از قدیم گفته‌اند «جور استاد به ز مهر پدر». جمع در ازاء دریافت آگاهی او باید خاکسار و گوش به فرمان باشد. کلاس آنجایی است که جریان یکسویه آگاهی در آن جاری است و در آن، جمع بی‌پناه است. این بی‌پناهی را می‌توان، در فشاری که با به رخ کشید جهل جمع در چشم‌هایشان دیده می‌شود، حس کرد. چشمهایی که لرزان بالا و پایین می‌شوند. می‌توان با بلند کردن صدا، با انگشت نما کردن یکی از جمع، با استفاده از کلمات آزار دهنده برای بخشی از جمع یا حتی تنبیه بدنی یکی از جمع، همه جماعت را ادب کرد. جایشان را نشانشان داد و ضعفشان را به رخشان کشید. برای کنترل جمع تنها یک من و بقیه همه نیم-من باید باشند. جمع باید بی‌شکل باشد تا معلم بتواند آنگونه که مصلحت می‌داند ( مصلحت می‌داند) به آن شکل دهد. تحقیر افرادی از جمع، که فردیت رشد یافته‌ای دارند، یکی از ویژگیهای درشت معلمی است. مغرور‌ها شکسته می‌شوند و بی‌غرور‌ها محبوب. قد بلند‌ها ته کلاس و کوچک‌های عینکی جلو کلاس؛ و با فاصله مناسب معلم. ضعف‌های جسمی، شخصیتی و رفتاری در کلاس درس همه حسن می‌شود!

ب- از زمان سعدی تا کنون جایگاه معلم تغییرات زیادی به خود دیده است. نظریه‌های جدید در امر آموزش و پرورش به روابط انسانی همه جانبه و پرتراکم تری علاقمندند. گفته می شود گفت وگو محور تعلیم و تعلم است و سقراط نخستین معلم: که تنها طرح سوال می‌کرد بدون خواستی برای اجناع و توافق. معلم‌ها حتی مدیر و یا محور رابطه هم نیستند… هر گونه برخورد فکری، تنش و حتی درهم ریختگی برنامه‌های آموزشی، خود تولید کننده دانش به حساب می‌آیند و فرد را برای حضور در جامعه آماده می‌کند. در این نگاه حفظ گونه گونی، برابری در روابط قدرت و شکیبایی در برابر نظر مخالف ارزش‌اند. به نظر می‌رسد در چنین محیطی آدمهایی نیرومند‌تر، با مهارتهای ارتباطی و فکری بیشتر و در عین حال صادق‌تر پرورش خواهند یافت… (که عدم صداقت اگر در خانواده هم آموزش داده نشود در مدرسه‌های ما عجیب نهادینه می‌شود)

در این نظام فکری دیگر معلمی شغل انبیا نیست. معلم وظیفه هدایتگری و رشد افراد را بر دوش ندارد، حتی محور برنامه آموزشی هم نیست. مسئول کشف و انتقال حقیقت نیست، بلکه در بالا‌ترین اندازه انتظار، وظیفه کنترل واقعیت را برعهده دارد، گفتار و کردار را دوچیز جدا نمی‌داند. (آهنچیان،1382: ۱۱۰)، جریان معلمی همچون جریان زندگی است.

ج- حتی شنیدن روایت این شیوه نوپا هم گوشنواز است، اما در عمل هنوز امتحان خود را پس نداده است. برخی مراکز تحقیقی در ایران به این مسئله توجه نشان می‌دهند، بعضی مدارس غیرانتفاعی داخل کشور تلاش کرده‌اند  الگوهای آن را پیاده کنند و در دانشگاه‌ها هم گرایش به تشکیل حلقه‌های مطالعاتی و بحث با حضور اساتید، افزایش قابل توجهی یافته است. باید منتظر بود و دید در کشوری که تعلیم و تعلم در آن با مکتبخانه و حوزه علمیه آغاز شده است، تا چه میزان روش سقراطی را تاب می‌آورد. باید دید محصولات بنابرادعا خلاق، صادق، شجاع، با اعتماد به نفس، مسئول و فرد این نظام آموزشی نوین چقدر در جامعه‌ای که زیستن در آن با اصول دیالکتیک و دموکراسی (و حتی اخلاقی) ناسازگار است دوام می‌آورند. این بار هم آزمون و خطاهای نظریات وارداتی ما روی جماعات انسانی…

و اما معلم‌ها، باز هم می‌شود فشار خستگی و فرسایش را در چشمهای معلم دید. که در جمعی نابرابر وادار به تحمل برابری شده‌اند. بدون ادعا، با تواضعی زجر آور و بیگانه با خوی معلمی و از آن دشوار‌تر استادی، باید بر پرچانگی جهل جماعتی صبر کنند که از مقدمات علمی که از آن سخن می‌گویند بی‌خبرند. باید با ملایمت همراهی کنند به امید خلاقیت، قوام یافتن فردیت و آموختن آیین گفت‌و‌گو… که «حکیمی که با جهال درافتد توقع عزت ندارد»

برای اطلاعات بیشتر نک

فلسفه برای کودکان

آهنچیان، محمدرضا.1382.آموزش و پرورش در شرایط پست مدرن، تهران، طهوری.

مطالب مرتبط

معلم به مثابه روشنفکر

مطالعات خانواده

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s