فمینیسم اسلامی


الف– فمینیسم اسلامی شکلی از فمینیسم است که هدف آن برابری کامل همه مسلمانان اعم از زن و مرد در زندگی خصوصی و عمومی است. این اصطلاح در اواخر دهه 1990 در پاسخ به رشد محافظه کاری سیاسی اسلامی  در کل جهان اسلام ابداع شد. فمینیست های مسلمان برای متمایز کردن آموزش های عمیقا ریشه دار برابری در قرآن و تقویت پرسش از تفاسیر مردسالارانه از اسلام به سوی ایجاد یک جامعه عادلانه و برابر تر تلاش میکنند.
ب– تاریخ و ظهور فمینیسم اسلامی: ریشه های جنبش مذکور در اواخر قرن نوزدهم  قرار دارد. حقوقدان مصری، قصیم امین، نویسنده کتاب آزادی زنان (تحریر المرء) در 1899 که اغلب به عنوان پدر جنبش فمینیستی مصری توصیف میشود،  از پیشگامان این عرصه است. امین در کتابش برخی از اعمال رایج در جامعه  زمان خویش –  چند همسری، چادر و جدایی دو جنس- را نقد میکند. او این امور را به عنوان احکام غیر اسلامی و متناقض با روح حقیقی اسلام محکوم میکند. کتاب امین نفوذ عظیمی در جنبش های سیاسی  زنان در سراسر جهان اسلام و عرب گذاشت و امروز نیز خوانده و مورد استناد قرار میگیرد. اما زنانی که در انتقاد فمینیستی از جوامع خودشان بر امین مقدم باشند کمتر شناخته شده اند.
شاید مبارزه زنان در هند درباره نگرانی  از مسائل بسیار اولیه در1892را بتوان بر قصیم امین مقدم دانست. البته زنان و مردان مصری، ترکیه ای، ایرانی، سوری و لبنانی  مجلات فمینیستی اروپایی را حتی یک دهه زودتر می خواندند و از ارتباط آنها  با خاورمیانه در نشریات عمومی بحث می کردند،آنزمان فمینیسم اسلامی به وسیله دانشمندان اسلامی، ای بسا رادیکال تر از فمینیسم سکولار تعریف می شد و با گفتمان اسلام در قرآن، به عنوان متن محوری، استحکام می یافت. در دوره معاصر مفهوم فمینیسم اسلامی ، با  گروه های اسلامی که  برای جلب حمایت اجتماعی تلاش میکنند و کوشش زنان مسلمان تحصیل کرده  برای شرح نقش زن در اجتماع بیشتر رشد کرده است.
تاریخ و موفقیت بالقوه چنین جنبشی قابل بحث است چراکه بازگشت به قرآن که همواره درجه ای از احترام را برای زنان به رسمیت شناخته است در مقایسه  با تاکید قرآن بر برتری مردان، حقوق مالکیت و احترام به مردان غالبا امری فرعی به نظر می رسد. ظهور فمینیسم در جهان اسلام همچنین با ظهور نفوذ غربی  و کوشش سیاسی و اقتصادی برای هم ردیف شدن با قدرت های غربی و ترویج ایده های غربی مانند حق رای عمومی، حقوق برابر و دسترسی به آموزش همگانی همراه بود.
ج– قوانین خصوصی مسلمانان و فمینیسم اسلامی: یکی از حوزه های مهم مطالعه و مبارزه برای فمینیست های مسلمان در بخشهای گوناگون جهان قوانین فردی مسلمانان است. ام پی ال*شامل سه حوزه اصلی قانون یعنی ازدواج، طلاق و ارث است.
کشورهایی با کثریت اسلامی که ترویج کننده برخی اشکال ام پی ال هستند شامل عربستان سعودی، افغانستان، پاکستان، لیبی، سودان، سنگال، تونس، مصر، اندونزی و بنگلادش هستند.کشورهای با اقلیت مسلمان که روش ام پی ال را به کار میگیرند یا علاقمند به بکار بردن آن هستند شامل هند و افریقای جنوبی می باشند.
بطور کلی فمینیست های مسلمان  به قانونگذاری ام پی ال در بسیاری از این کشورها معترضند. برخی فمینیست های اسلامی  خواستار اصلاح ام پی ال  بر اساس قرآن و سنت هستند . این  فمینیستهای اسلامی برای گسترش روایتی موافق با زنانگی از ام پی ال تلاش کرده اند. دیگر فمینیست های مسلمان به ویژه در کشورهای اقلیت مسلمان که دولت های دموکراتیک دارند استدلال میکنند که ام پی ال نباید اصلاح بشود بلکه باید مردود اعلام شود و اینکه زنان مسلمان باید در عوض از قوانین مدنی دولتها کمک بخواهند. برای اغلب فمینیست های مسلمان موضوعات مورد اعتراض در ام پی ال چنین تدوین شده است :
چند همسری، طلاق، سرپرستی فرزندان و مالکیت زناشویی. همچنین مسائل مهمتری که پیشفرض چنین قانونگذاری هستند – مانند سروری مرد در خانواده- نیز مورد اعتراض آنهاست.
د– سپهر های جنسی: به رغم تابو بودن سکس و سکچوالیته در بسیاری از جوامع مسلمان، برخی قرآن پژوهان استدلال کرده اند که خود قرآن بطور آشکار و مثبت از این مسائل بحث میکند. قرآن انسان ها را به عنوان موجودات جنسی می شناسد و محمد(ص) از شیرینی آمیزش سخن گفته است. در سوره های قرآن همجنس بازی ممنوع اعلام شده است و به خصوص در سوره لوط به این امر اشاره شده است. (سوره یازدهم آیات 69-83 و سوره بیست و نهم آیات 28-35)  اما  به نظر می رسد که این آبات بطور مشخص به هم جنس بازی مذکر اشاره دارند. با همین استدلال برخی مفسران معاصر تلاش میکنند در تفسیر متن  برای طیف گسترده تری از روابط جنسی -علاوه بر ناهم جنس خواهی- قوانینی بیابند که البته با مقاومت جوامع مسلمان مواجه شده اند. 

MPL : Muslim Personal Law. 1
2 . در آیات 32 و 33 سوره عنکبوت به همسر لوط هم اشاره شده است که چون از گناهکاران بود گرفتار عذاب الهی شد و این مسئله نشان میدهد که در قرآن هرگونه همجنس خواهی انحراف تلقی میشود.
3. این مطلب ترجمه و تلخیص  «فمينيسم اسلامي»  از دانشنامه آزاد ویکی پدیا است که اصل مقاله، ارجاعات آن و منابع بیشتر را میتوانید اینجا ببینید

مطالب مرتبط

فاطمه مرنیسی

لیلا احمد

 

Advertisements

4 دیدگاه »

  1. لیلا said

    اینا رو زیر مطلبت تو گودر نوشتم گفتم شاید بهتره اینجا هم بنویسم:
    من تاحالا نخوندم قاسم امین ربطی به فمینیسم اسلامی داشته باشه. اتفاقا لیلا احمد کاملا در کتاب ومن و جندر در اسلام میکوبدش ( نه لزوما من قبول دارم) که کاملا از دیدگاه کلنیالیستی و ناسیونالیستی و مردانه به قضیه زنان برخورد میکنه. من در بهترین حالت میتونم بگم که فمینیست های اسلامی و قاسم امین شباهتهای فوق العاده ای در استفاده از آیات قران و احادیت و تفسیر اون به نفع زنان دارند. که البته خیلی از فمینیستهای اون دوره به خاطر مشروعیت بخشیدن به گفتمانشون یا حتی به خاطر اعتقادشون استفاده میکردن ولی اینکه بگیم اینها هم تاریخ فمینیسم اسلامیه به نظر من یک ذره زیاده‌رویه. ام پی ال البته ایران رو هم شامل میشه. تقریبا همه کشورهایی که از قانون شریعت به عنوان پایه قوانین شخصی به خصوص خانواده استفاده میکنند

  2. فاطمه عقیلی said

    سلام استاد عزیز
    ممنون از توضیحاتتان.
    به نظرم رسید جای یکسری اطلاعات در این مسئله خالی است.
    ابتدا این مطلب را یاددآور می شوم که نه قاسم امین ونه متفکران قبل از او( هدی الشعراوی- محمد عبده و…) مقصودشان از کشف حجاب چادر نیست. بلکه مقصود برداشتن(حذف) نقاب است .
    دوم: پدر فمینیسم جهان اسلامی( خاصه جهان عرب) به اعتقاد برخی رفاعة الطهطاوی(1801-1873) است، اولین کسی که نوید برابری و تساوی بین زن مرد را در جهان عرب سر داد.
    و سپس محمد عبده را می توان در ردیف بزرکترین متفکران فمینیسم اسلامی دانست و اگر افرادی مثل جمال الدین اسد آبادی، هدی الشعراوی را نادیده گیریم، آنگاه نوبت به قاسم امین خواهدرسید.
    اما نکته قابل تامل درباره قاسم این است که وی نخستین کسی است که در جهان اسلام و به ویژه جهان عرب گفتمانی را در جامعه مصر ایجاد می کند که قصد دارد نابرابری جنسیتی را به چالش بکشد.
    سوم: جای گرایش های موجود در جهان اسلامی(خاصه جهان عرب) بسیار خالی به نظر رسید.
    سه گرایش اساسی:
    1. فمینسم اصلاح طلبان
    2. فمینیسم تاویل گرایان
    3. فمینیسم دین ستیزان.
    که هرکدام با اهداف و رویکرد خاص به خود به مسئله زن می نگرند.
    با عرض پوزش استاد عزیزم
    تز دکتری من درباره فمینیسم در جهان عرب است، دوست داشتم در این زمینه اطلاعات کم خود را در اختیارتان قرار دهم.

    • سلام خانم عقیلی عزیز
      ممنون از توضیحاتت
      والا همونطور که در انتهای مطلب هم ذکر شده این نوشته از من نیست و ترجمه ای است از ویکی پدیا…متعلق به سالهای دور که در فضای مجازی مطالب فارسی کمی در این ارتباط وجود داشت. حتی احتمالن مدخل خود ویکی هم به روز شده باشه.
      به هرحال اما ممونم که وقت گذاشتید و این اشارات را نوشتید تا مطلب تصحیح و تکمیل شود. ان شالله بزودی شاهد انتشار پایان نامه شما در قالب کتاب باشیم و همه از آن استفاده کنیم.

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s