چگونه پایان نامه بنویسیم؟ – بخش اول: تمهیدات


الف– در افسانه ها آمده است که روزی روزگاری گرگی بر درِ غاری می‌گذشت، خرگوش کوچکی را دید که لپ تاپی(رایانه همراهی) بر زانو دارد و مشغول تایپ کردن چیزی است. از او پرسید: ای خرگوش چه میکنی؟ خرگوش پاسخ داد: پایان نامه می نویسم. گرگ پرسید: موضوعش چیست؟ خرگوش جواب داد: چگونه خرگوشی می تواند گرگی را از پای در آورد. گرگ پوزخندی زد و پرسید: خب چگونه؟ خرگوش گفت: از در غار داخل شو تا خود ببینی…ساعاتی بعد روباهی از در غار میگذشت. خرگوش را در همان احوال دید. پرسید: ای خرگوش چه میکنی؟ خرگوش پاسخ داد: پایان نامه می نویسم. روباه پرسید: موضوعش چیست؟ خرگوش پاسخ داد: چگونه خرگوشی میتواند روباهی را از پای درآورد. روباه ابرویی بالا انداخت و با طعنه پرسید: خب چگونه؟ خرگوش به غار اشاره کرد و گفت برو داخل تا ببینی چگونه و همچنان به تایپ کردن ادامه داد. پس از دقایقی از پی روباه به غار اندر شد و جنازه دریده شده روباه و گرگ را مشاهده کرد که گوشه غار افتاده اند. آنگاه به همراه جناب شیر که روی تخت سنگی در انتهای غار دراز کشیده بودند خنده سر دادند.
و اما نتیجه اخلاقی این افسانه کهن را چنین بیان کرده اند که «چندان مهم نیست که تو چقدر آدم توانمندی هستی  و بازهم خیلی مهم نیست که موضوع پایان نامه ات چه باشد، مهم آن است که استاد راهنمای تو کیست»  البته خود این نتیجه اخلاقی تفاسیر متعددی بر می دارد که گاهی در تعارض با هم قرار خواهند گرفت. فعلا ماجرا را همین جا داشته باشید تا بروم سراغ اصل مطلب
ب– متاسفانه یک مشکل کوچک در بسیاری گروه های رشته های علوم انسانی از جمله گروه آموزشی خود ما وجود دارد و آن این که اطلاعات کافی در ارتباط با چگونگی تهیه رساله به دانشجویان داده نمی شود و اطلاعات مربوط به این موضوع به روش سینه به سینه در میان آنها انتقال می یابد که مشکلات خاص خودش را دارد و برای رهایی از این مشکلات اختراعات و اکتشافات فراوانی از جمله اختراع «خط» انجام شده است. درس روش تحقیق و سمینار که دانشجویان در آنها اطلاعاتی درباره روش تدوین رساله بدست می‌آورند هم در دوره کارشناسی و هم کارشناسی ارشد جز دروس اختیاری هستند که درصورتی که موفق به اخذ آن واحد ها هم بشوند بسیاری اطلاعات جانبی وجود دارد که در آنها بدست نخواهند آورد. این مسئله اگرچه چندان مهم به نظر نرسیده است اما به هر حال مشکلی است، نه؟  ممکن است آدم را دچار دردسرهای فراوانی بکند و ای بسا مجبور به طی کردن راه های طولانی بشود که شاید با کمی اطلاعات قبلی آن مسیر ها را سریعتر می پیمود. سرتان را درد نیاورم هدف من از نوشتن این پست اشاره به مسیری است که خودم برای تهیه رساله پیموده ام تا شاید بتواند به کسانیکه میخواهند این مسیر را طی کند کمکی بشود.
ج– انتخاب موضوع. انتخاب موضوع از آن مسائلی است که برای بعضی ها پیش از ورود به دوره فوق لیسانس حل شده است و برای بسیاری هم مدت زمان زیادی از این دوره را به خود اختصاص می دهد و انرژی زیادی از آنها تلف میکند. به ویژه از این شاخه به آن شاخه پریدن در انتخاب موضوع و عوض کردن چندین و چند باره ی موضوع رساله اتفاقی است که زیاد تکرار میشود و باعث ایجاد دلزدگی و خستگی در همان ابتدای راه خواهد شد. پیشنهاد میکنم مراقب باشید در دام وسوسه های گوناگون گرفتار نشوید و خیلی زود موضوع پایان نامه تان را انتخاب کنید و زمانی هم که انتخاب کردید همانجا محکم بایستید و گوش به حرف شیطان ندهید(!) یک موضوع خوب دارای ویژگی های خاصی است که اینجا متعرض آن نمیشوم چرا که در تمام کتاب های روش تحقیق مفصلا مورد بررسی قرار گرفته است. فقط یک پیشنهاد برای کسانیکه نمیتوانند موضوع خوب و استانداردی پیدا کنند  دارم. تعداد زیادی از اساتید موضوعات جالبی در دست دارند که در صورتیکه از آنها بخواهید به شما پیشنهاد خواهند کرد. موضوعاتی که قبلا درباره آنها کار نشده است و احتمالا خود استاد هم منابعی درباره آن موضوع در دست دارد که در اختیارتان قرار خواهد داد. در ضمن اگر گاهی در کلاس ها به حرف های اساتید گوش کنیم در موارد متعددی در خلال بحث موضوعات جالبی را پیش می کشند و تاکید میکنند که ارزش کار در قالب رساله را دارد. البته همه اساتید هم اینطور فکر نمیکنند. مثلا استاد راهنمای خود من معتقد بودند که موضوع تز باید « کشف » خود دانشجو باشد.
د– استاد راهنما. قاعدتا پس از انتخاب موضوع استاد راهنمای شما مشخص خواهد بود و نهایتا بین دو یا سه گزینه امکان انتخاب خواهید داشت. اگر درمورد استاد راهنما وسواس دارید به نظر من بهترین کار دیدن رساله هایی است که پیش از این زیر نظر اساتید مورد نظر شما دفاع شده است. همینطور صحبت با کسانیکه زیر نظر استاد مربوطه کار کرده اند. البته هشدار می دهم که همواره مراقب باشید و هرگز به گفته های این و آن اعتماد کامل نداشته باشید. آدم های مختلف با مسائل یکسان و یک آدم واحد به شیوه های مختلف برخورد میکنند و بالطبع نظرات متضادی هم پیدا خواهند کرد. اما اگر با شنیدن داستانی که همان اول نقل کردم باز هم برایتان خیلی مهم نیست که استاد راهنمایتان چه کسی باشد و خیلی به خودتان مطمئن هستید یا اصلا  کل کار پایان نامه برایتان اهمیت چندانی ندارد، توصیه میکنم که به سراغ اساتیدی بروید که از بقیه بهتر نمره می‌دهند. یک نظر سنجی ساده از بچه های دوره های گذشته فورا اطلاعات لازم را به شما خواهد داد.
شخصا  پس از «کشف موضوع» از روی یک مقاله و دیدن نام چند عنوان کتاب در اینترنت به سراغ استاد راهنمایم رفتم . ایشان با آرامش تمام گفتند که : هم موضوعت سخت است و هم من سخت میگیرم . آن گاه من آنچنانکه رسم جوانان نوخاسته است با اعتماد به نفس فراوان و لبخندی بزرگ گفتم : بله شنیده ام…غافل از اینکه  شنیدن کی بود مانند دیدن

ه– تهیه منابع (1)کتابشناسی. اولین کاری که استاد راهنمای بنده خواستند انجام دهم یک کار کتابشناسی در حوزه کار پایان نامه ام و پیدا کردن منابع موجود در ایران در این حوزه بود. من پس از تهیه لیستی از آثار خانم هاردینگ از طریق منابع اینترنتی (مانند دانشنامه ویکی پدیا و دانشنامه استنفورد)، اولین مرحله  کارم را تهیه فهرستی از مجموعه آثار موجود در ایران در قلمرو نظریه فمینیستی قرار دادم. این کار چیزی بیش از یک ماه از من وقت گرفت. سر زدن به کتابخانه‌های مختلف و تهیه لیست کتابها و گرفتن آدرس کتابخانه های بزرگ و کوچکی که ممکن است در آنها کتابهایی مرتبط با حوزه کاری ام پیدا کنم و در عین حال سر زدن به اساتیدی که ممکن بود کتابهایی در این رابطه در اختیار داشته باشند. چند کتابخانه با منابعی غنی (به جز کتابخانه های دانشگاه ها) برای دانشجویان رشته های علوم انسانی به ویژه فلسفه عبارتند از: کتابخانه پژوهشگاه علوم انسانی، کتابخانه فرهنگستان هنر، کتابخانه انجمن پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و کتابخانه موسسه پژوهشی امام خمینی در قم( مخصوص برادران).  توصیه میکنم اگر روی موضوع جدیدی کار میکنید حتما حضوری به این مکان ها سر بزنید. یک امکان بسیار خوب و در حال توسعه  که اخیرا در  اختیار پژوهشگران قرار گرفته استفاده از سیستم جستجوی سیمرغ است که از طریق آن و با استفاده از اینترنت در منزل میتوانید گستره ی  بسیار وسیعی از کتابخانه های کشور را جستجو کنید. از کتابخانه های کوچک غافل نمانید، مثلا سر زدن به کتابخانه خصوصی خانم صدیق دولت آبادی ( واقع در خیابان سمیه) برای دانشجوهای رشته هایی نظیر مطالعات زنان بد نیست و یا سر زدن به کتابخانه دفتر مطالعات زنان( در قم) که از نظر منابع لاتین به ویژه در حوزه الهیات فمینیستی بسیار غنی است.
همچنین من به لطف یکی از کتابداران مرکز اسناد و مدارک علمی ایران توانستم جستجوی کاملی در میان کتابخانه های ایران داشته باشم که نهایتا منجر به کشف یک عدد کتاب در کتابخانه دانشگاه اصفهان شد.
در عین حال به اساتیدی که گفته می شد در این حوزه مطالعاتی دارند سر زدم که در یک مورد، یکی از اساتید دانشگاه علوم اجتماعی تهران دوتا از کتابهای مورد نیاز من را در اختیار داشتند و البته تحت هیچ شرایطی حاضر نشدند تا آنها را به من امانت دهند. با اینکه برایم سخت بود ولی به ایشان گفتم که حاضرم دوستم (نسرین) را پیش ایشان گرو بگذارم و برم از کتاب کپی بگیرم که ایشان بازهم امتناع کردند و در نهایت گفتند کتابهایم خراب خواهند شد
در پایان پس از این همه آمد و شد تنها یک کتاب در اختیار داشتم که یک مقاله اش به کار من می‌آمد و البته موفق به تهیه لیست بلند بالایی از کتابهایی که در حوزه فمینیسم (به فارسی و لاتین) در ایران موجود است شدم
و– تهیه منابع (2) تهیه کتاب خارجی. برای تهیه کتاب های خارجی راه های اخلاقی و غیر اخلاقی فراوانی پیشنهاد میشود. من در مورد راه های غیر اخلاقی حرفی نمی زنم ولی شک ندارم که کارهایی که توسط بسیاری افراد و موسسات ظاهر الصلاح انجام می شود از مصادیق دزدی است و شرعا و وجدانا و اخلاقا نادرست است. جالب این که بسیاری از این موسسات  که ظاهری موجه دارند و تحت لوای نهادهای مذهبی فعالیت میکنند با این بهانه که «یک عمر آنها از ما دزدیدند حالا نوبت ما است» اقدام به دزدی کتاب ها و تکثیر آنها با مبالغ ناچیز می کنند. سرتان را درد نیاورم نتیجه اینکه  اولین گزینه یعنی پیدا کردن کتابها از راه های اخلاقی  در داخل کشور  منتفی شد.
برخی ارسال کتاب از طرف آشنایان خارج از کشور را پیشنهاد کردند- این راه برای همه آسان نیست و در موراد بسیاری منجر به اتلاف پول و وقت زیادی می شود
یکی از دوستان شماره تلفن خانمی را به من داد که هر چند وقت یکبار طی یک سفر  خارجی کتابهایی را که سفارش میگیرد همراه خود می آورد – این کار به زمان زیادی احتیاج داشت
یک نفر ایمیل زدن و کمک خواستن از خود خانم هاردینگ و یا سایر متفکران این حوزه را پیشنهاد کرد- این راه حل در یک مورد جواب داد و طی آن خانمی ایرانی  که از اساتید دپارتمان مطالعات زنان در دانشگاهی خارج از کشور بود، تنها در پاسخ به یک ایمیل من مقادیر معتنابهی مقاله و یک کتاب ارزشمند را توسط یک مسافر ایرانی برای من ارسال کردند.
یک مورد دیگر هم مراجعه به اساتیدی است که  در حوزه مورد علاقه تان فعالیت میکنند و  احتمالا کتاب ها و منابعی در اختیار دارند- همانطور که گفتم من از این راه نتیجه نگرفتم
در عین حال با موسساتی آشنا شدم که کار گرفتن سفارش کتاب و آوردن آن به ایران را انجام می دادند
مورد اول موسسه اسناد و مدارک علمی ایران است که با دریافت هزینه ای کتاب را بصورت امانی برای شما می آورد و شما پس از کپی گرفتن از آن، آن را باز خواهید گرداند- این کار برای هر کتابی به صرفه نیست
دیگری شهر کتاب است که شما شماره شابک کتاب را که از طریق اینترنت براحتی پیدا میشود، به آنها می دهید و آنها هزینه ای را که باید پرداخت کنید برایتان محاسبه و از شما دریافت میکنند و کتاب را برایتان می آورند
یکی دیگر هم موسسه آی کتاب است که  من  کتابهایم را از طریق  این موسسه که علی الادعا نمایندگی آمازون در ایران را دارد با سرعت و هزینه مناسب بدست آوردم. و حتما موسسات دیگری هم هستند که من از آنها بی خبرم
البته گزینه نمایشگاه کتاب هم هست که سر زدن به بخش کتابهای خارجی آن تیری در تاریکی است
مطالب مرتبط
چگونه پایان نامه بنویسم، بخش دوم
Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s