زن و زبان


الف– از ام سلمه(همسر پیامبر اسلام) نقل شده است که گفت: به رسول خدا عرض کردم که چگونه است که مردان را یاد میکنی، اما از زنان چیزی نمیگویی؟ آنوقت آیه ی «إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا؛مردان و زنان مسلمان و مردان و زنان با ايمان و مردان و زنان عبادت‏پيشه و مردان و زنان راستگو و مردان و زنان شكيبا و مردان و زنان فروتن و مردان و زنان صدقه‏دهنده و مردان و زنان روزه‏دار و مردان و زنان پاكدامن و مردان و زنانى كه خدا را فراوان ياد مى‏كنند خدا براى [همه] آنان آمرزشى و پاداشى بزرگ فراهم ساخته است(احزاب آیه ی 35)»*

ب– زبان و جنسيت چگونه در هم تأثير مى‏كنند؟ اين سؤال را مى‏توان، سؤال از تفاوت جنسى كاربرد زبان دانست. جنس‏ها چگونه سخن مى‏گويند؟ ما چگونه درباره جنس‏ها سخن مى‏گوييم؟ و آيا اين الگوها را مى‏توان يا بايد تغيير داد؟

در زبان انگليسى كه ضمير براى جنس مذكر و مؤنث متفاوت است، هنگامى كه ضمير را براى انسان – فارغ از جنبه‏هاى جنسيتى- به كار مى‏برند، از ضمير مذكر استفاده مى‏كنند. همين كاربرد عيناً در زبان عربى نيز وجود دارد و ضميرهايى چون «هو» يا «هُم» را براى يك انسان يا مجموعه‏اى از انسان‏ها به كار مى‏برند. امّا در زبان فارسى كه در كاربرد ضمير، اسم اشاره و اسماى جنس هيچ فرقى ميان جنس مذكر و مؤنث نيست، چنين مسئله‏اى مطرح نمى‏شود. فمينيست‏هاى ايرانى براى نشان دادن تأثير مردسالارى بر زبان فارسى، به نشانه‏ها و مصاديق ديگرى اشاره مى‏كنند و مثلاً تعابير جوانمردى، مردانگى و… را شاهد مى‏آورند. به هر حال، نويسندگان فمينيست اين گونه كاربردهاى جنسيتى در زبان را نشان از فرهنگ مردسالارى مى‏دانند
از جنبه زبانى، مردان، فاعل و زنان، مفعول و منفعل‏اند. مردان بر نهادهايى كه زبان را كنترل مى‏كنند، تسلط دارند مثل مدارس، كليساها، نشريات و قواى مقنّنه. اين در حالى است كه هم پسربچّه‏ها و هم دختربچّه‏ها، زبان مادرى را در دامان مادر مى‏آموزند.
ج– در اوايل دهه 1970، اهتمام و توجه فمينيستى به جنس و جنسيت، پرسش‏هاى عقلانى فلسفى و زبانى درباره چگونگى تأثير متقابل زبان، فرهنگ و انديشه را رونق‏بخشيد. در اثناى دهه های 1980 و 1990 فرهنگ فمينيستى در امريكا و اروپا، نه فقط در فلسفه و زبان‏شناسى بلكه در تاريخ، نظريه ادبى، روان‏شناسى، سياست و جامعه‏شناسى‏نيز به طور فزاينده‏اى چرخش زبانى ايجاد كرد. دانشمندان با ديدگاه‏هايى بسيار متفاوت، اظهار داشتند كه زبان و به‏طور كلى، گفتار يا نوشتار، روابط و هويت‏هاى جنسيتى را به وجود مى‏آورد و از امتياز مردانه و حق انحصارى گرايش به جنس مخالف، حمايت مى‏كند. در خارج از دانشگاه نيز زبان به‏طور عمده در ابحاث جنسيتى بروز يافت. نشريات پرتيراژ از سخن گفتن جنس‏ها با زبان‏هاى متفاوت گزارش دادند؛ روزنامه‏نگاران از نظارت فمينيستى نسبت به استفاده از كلمات شكايت مى‏كردند؛ فعالان حقوق ضد جنس‏گرا و همجنس‏گرا اصطلاحات جديد، مثل جنس‏گرايى يا ترس از همجنس را وضع كرده يا اصطلاحات مهجور را تجديد كردند
د– از آنجا كه در مباحثات زبانى – جنسيتى، افرادى با تصورات متفاوت از زبان و جنسيت شركت دارند، لذا در اين مباحث به طور خلاصه سه نوع تلاش جديد مطرح مى‏باشد: سنت انگليسى – امريكايىِ تجربه محور، نظريه‏پردازى روانكاوى از سوى فيلسوفان و زبان شناسان فرانسوى، و كار بر روى گفتمان و ساختار جنسيتى از سوى فيلسوفان و ديگر نظريه پردازان فمينيست در تحقيقات ادبى و فرهنگى.
ه- آيا ممكن است گروهى بتوانند تغييرات زبانى مطلوب و تغييرات اجتماعى مناسب را ايجاد كنند؟ و آيا بايد آن‏ها چنين كارى انجام دهند؟ تاريخ نشان مى‏دهد كه امكان بعضى قاعده سازى‏ها وجود دارد، اما در حوزه هایی محدود .اين بدان معنا نيست كه تفوق اجتماعى موجب برترى يك زبان نمى‏شود يا به اين معنا نيست كه تغيير اجتماعى در اثر تغييرات زبانى، ممكن نيست بلكه مى‏خواهيم بگوييم كنترل كامل كاربرد زبان (و در نتيجه كنترل كامل الگوهاى انديشه و عمل كه زبان در اختيار مى‏گذارد) فقط يك كابوس و رؤياست نه يك امكان واقعى و همان‏طور كه بسيارى از متفكران فمينيست يادآورى كرده‏اند، راه‏حل‏هاى سريع زبانى براى جنس‏گرايى و ناهمجنس‏گرايى صرفاً يك آرزوى غير عملى است

* معنای متن،نصر حامدابو زید، مرتضی کریمی نیا،طرح نو،ص207

* فمینیسم و دانش های فمینیستی(فصل هشتم

 

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s